ΣΠΑΡΤΗ. Ο Ευρώτας, παρ’ όλες τις πομφόλυγες περί προστασίας του, πεθαίνει. Δεν χρειάζονται εισαγωγικά στο πεθαίνει γιατί σύμφωνα με τις έρευνες των επιστημόνων τα σπάνια ψάρια του ποταμού, με παρουσία αιώνων, έχουν αποδεκατιστεί και αφανίζονται. Ο ποταμός έχει διευθετηθεί προκειμένου να μην είναι επικίνδυνος… για πλημμυρικά φαινόμενα αλλά έτσι γίνεται απολύτως εχθρικός και αφιλόξενος για την πανίδα του και την χλωρίδα του. Την ίδια στιγμή σε άλλα σημεία μεταβάλλεται σε «χρήσιμο» αποχετευτικό αγωγό επιχειρήσεων και μεταβάλλεται σε υγρό μαύρο τοξικό τάφο για φυτά και ψάρια.

Πολίτες από Παραευρώτιες περιοχές διαμαρτύρονται ενώ η κοινωνία της Σπάρτης, για μια ακόμα φορά, δεν «βλέπει» τον Ευρώτα. Κοντά στην μάστευση νερού, στην αποψίλωση των δασών του, στην απόσυρση υλικών του, έρχεται η ρύπανση και μόλυνσή του. Σημειώνουμε δε ότι το Δεκέμβριο του 2020, η Ελλάδα, για κάποιους τέτοιους λόγους, καταδικάστηκε για παράβαση διατάξεων της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τη Διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Natura).

Η wikipedia γράφει: «Τα τελευταία χρόνια το ποτάμι έχει πληγεί από τη ρίψη σκουπιδιών και μπαζών στις όχθες του, την υπερβόσκηση, τον υπερτροφισμό από τα υπολείμματα των λιπασμάτων και τέλος, την υπέρμετρη επέκταση καλλιεργούμενων εκτάσεων σε μερικά σημεία κατά μήκος της όχθης του. Εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, από τα παρόχθια χωριά του Δήμου Ευρώτα, στην περιοχή της Σκάλας Λακωνίας κατήγγειλαν τον Ιανουάριο του 2011 με ψήφισμα ότι εκατοντάδες ψάρια που ασφυκτιούσαν στα μολυσμένα - από τα λύματα ελαιοτριβείων και άλλων ρυπογόνων μονάδων - νερά του ποταμού ξεβράζονταν νεκρά.»

Τα αποτελέσματα των πρόσφατων ιχθυολογικών δειγματοληψιών στον Ευρώτα δυστυχώς ήταν απογοητευτικά και πρωτόγνωρα. Ένας Ευρώτας, είτε ξερός και άγονος, είτε υγρός θολός μαύρος τάφος, είναι πλέον επικίνδυνος όχι μόνον για την πανίδα και την χλωρίδα αλλά και για τον ίδιο τον άνθρωπο. Απορίας άξιο το αν οι Αρχές που είναι αρμόδιες για την προστασία του Ευρώτα έχουν αντιληφθεί την κατάσταση που αναδεικνύει ο δρ Λεωνίδας Βαρδάκας, επιστημονικός συνεργάτης του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών - Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων & Εσωτερικών Υδάτων Τομέας Εσωτερικών Υδάτων.

Ο Ευρώτας πεθαίνει και σύμφωνα με την εικόνα που παρουσιάζει έχει μετατραπεί σε αγωγό αποβλήτων μονάδων επεξεργασίας. Οι πληθυσμοί των τριών απειλούμενων ενδημικών ειδών του Ευρώτα, η Καιδική Μενίδα - Squalius keadicus, η Χρυσή Μενίδα - Tropidophoxinellus spartiaticus και ο Λακωνικός Πελασγός - Pelasgus laconicus) αλλά και τα χέλια Anguilla anguilla, αφανίζονται. Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για την προστασία του, τα ενδημικά είδη του κινδυνεύουν με πλήρη εξαφάνιση. Τα είδη αυτά προϋπήρχαν πριν από εμάς για εκατομμύρια χρόνια. Ο χρόνος τελειώνει για τα ψάρια του Ευρώτα… και είναι πλέον ολοφάνερο ότι το επιχειρηματικό κέρδος προέχει του Περιβάλλοντος.

Το Notospress είχε αναδείξει την ανησυχία των ειδικών για τον Ευρώτα από το 2019. Τότε υπήρχε ελπίδα. Σήμερα φαίνεται ότι και αυτή εκπνέει… χωρίς οξυγόνο στον ιστορικό, κατά τα άλλα Ευρώτα.

Η ιχθυοπανίδα του Ευρώτα εκπέμπει σήμα κινδύνου

Γράφει ο Δρ. Λεωνίδας Βαρδάκας*

Στις 17 Μαρτίου 2025, επισκεφθήκαμε τον ποταμό Ευρώτα ομάδα ιχθυολόγων από το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε) στο πλαίσιο του προγράμματος παρακολούθησης της οικολογικής ποιότητας των υδάτων για την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60/ΕΕ. Η συγκεκριμένη Οδηγία θέτει το γενικό πλαίσιο για τη διαχείριση και την προστασία των υδάτινων πόρων στην Ευρώπη. Στόχος της είναι η επίτευξη «καλής οικολογικής κατάστασης» όλων των υδάτων (επιφανειακών και υπόγειων). Με απλά λόγια, ως καλή οικολογική κατάσταση εννοείται όταν η χημική και η υδρομορφολογική κατάσταση βρίσκονται σε καλά επίπεδα και οι υδρόβιοι οργανισμοί εμφανίζουν υγιείς πληθυσμούς. Οτιδήποτε άλλο, είναι πρόβλημα για το σύστημα και θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για να επανέλθουν στην καλή οικολογική κατάσταση.

Τα αποτελέσματα όμως των πρόσφατων ιχθυολογικών δειγματοληψιών δυστυχώς ήταν απογοητευτικά και πρωτόγνωρα για εμάς. Από το 2006, που το ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε πραγματοποιεί έρευνες στον ποταμό Ευρώτα σχεδόν σε ετήσια βάση (και πολλές φορές αυτοχρηματοδοτούμενες), δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ πλήρης απουσία ψαριών σε τέτοια έκταση, με εξαίρεση ενδεχομένως τις μεγάλες ξηρασίες του 2007-2008 όπου ξεράθηκε περίπου το 80% του υδρογραφικού δικτύου του Ευρώτα.

Σε πρόσφατες έρευνες (2018-2021), οι πληθυσμοί των τριών απειλούμενων ενδημικών ειδών του Ευρώτα (Καιδική Μενίδα - Squalius keadicus, Χρυσή Μενίδα - Tropidophoxinellus spartiaticus και Λακωνικός Πελασγός - Pelasgus laconicus) ήταν ακόμη ικανοποιητικοί. Συγκεκριμένα οι αριθμοί τους ξεπερνούσαν τα 200 άτομα ανά σημείο δειγματοληψίας. Ακόμη και τα χέλια (Anguilla anguilla), ένα είδος πλέον Κρισίμως Κινδυνεύον σε παγκόσμιο επίπεδο, ήταν άφθονα σε διάφορα σημεία του ποταμού. Χθες ωστόσο, στα δύο από τα τρία τμήματα που διενεργήθηκε ιχθυολογική δειγματοληψία – ένα κοντά στη Σπάρτη, ανάντι του βιολογικού καθαρισμού, και έναν στη Σκούρα – δεν εντοπίστηκε ούτε ένα ψάρι. Στο τρίτο τμήμα εντοπίστηκαν περίπου 20 άτομα, δηλαδή αριθμός εξαιρετικά χαμηλός συγκριτικά με προγενέστερες δειγματοληψίες.

Τι οδήγησε σε αυτή την μαζική εξαφάνιση;

Η εξαφάνιση των ψαριών του Ευρώτα οφείλεται κυρίως σε τρεις βασικούς παράγοντες:

Στην περιοχή γύρω από την Σπάρτη που περιλαμβάνει τη συμβολή του ποταμού με την Κελεφίνα έως τη Σκούρα, η παρατεταμένη ξηρασία λόγω των μειωμένων βροχοπτώσεων του προηγούμενου έτους οδήγησαν σε σημαντική μείωση των υδάτων και την ξήρανση όλου αυτού του τμήματος. Το γεγονός ότι ξεράθηκε ολοκληρωτικά το συγκεκριμένο σημείο έχει να κάνει ωστόσο και με τις μορφολογικές αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις στο συγκεκριμένο σημείο. Οι λεγόμενοι «καθαρισμοί» του ποταμού για την αποφυγή πλημμυρών έχουν καταστροφικές συνέπειες στους ιχθυοπληθυσμούς ειδικά με τον τρόπο τον οποίο επιτελούνται. Η διαπλάτυνση, ευθυγράμμιση και εξομάλυνση της κοίτης εμποδίζει τον σχηματισμό μικρών λιμνίων (pools), που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καταφύγια για τα ψάρια κατά τις περιόδους ξηρασίας. Επιπλέον, η απομάκρυνση κορμών δέντρων από την μια πλευρά στερεί την δυνατότητα δημιουργίας αυτών των λιμνίων και από την άλλη στερεί από τα ψάρια την απαραίτητη προστασία από θηρευτές (πχ., πτηνά). Από τη Σκούρα έως τον Βρονταμά, η κατάσταση ήταν εξίσου απογοητευτική ωστόσο για άλλο λόγο. Όλο το ποτάμιο σύστημα είχε μετατραπεί σε ένα μαύρο, θολό υγρό τάφο με έντονη οσμή αποσύνθεσης. Η δειγματοληψία στο σημείο ήταν σχεδόν αδύνατη λόγω των υγειονομικών κινδύνων για τα μέλη της ομάδας. Λαμβάνοντας όλες τις απαραίτητες για την υγεία μας προφυλάξεις, διενεργήσαμε την δειγματοληψία και διαπιστώσαμε ότι η ρύπανση είχε δημιουργήσει ανοξικές συνθήκες, καθιστώντας αδύνατη την επιβίωση οποιουδήποτε ψαριού.

Ένα οικοσύστημα σε κατάρρευση - Και τώρα;

Τέλη Μαρτίου, όπως σχεδόν κάθε χρόνο, έχουν προγραμματιστεί εκπαιδευτικές εκδρομές με δύο δημοτικά σχολεία της Σπάρτης, με σκοπό τα παιδιά να δουν τα ψάρια του Ευρώτα. Με δεδομένη την παρούσα κατάσταση όμως, δεν υπάρχει τίποτα ζωντανό μέσα στο ποτάμι για να δουν τα παιδιά.

Επομένως, αυτή η καταστροφή δεν αφορά μόνο τους επιστήμονες. Είναι το πιο ηχηρό καμπανάκι κινδύνου για την ίδια τη βιωσιμότητα του Ευρώτα. Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για την προστασία του, τα ενδημικά είδη του κινδυνεύουν με πλήρη εξαφάνιση. Το νερό και μάλιστα το καθαρό νερό, δεν το έχει ανάγκη μόνο ο άνθρωπος. Τα είδη αυτά προϋπήρχαν πριν από εμάς για εκατομμύρια χρόνια. Ο χρόνος τελειώνει για τα ψάρια του Ευρώτα και στο τέλος δεν θα υπάρχει τίποτα να δείξουμε στις επόμενες γενιές.

ΟΙΚΟΣΥΛ: Καταρρέει το Ποτάμιο Οικοσύστημα του Ευρώτα

Ο Οικολογικός Σύνδεσμος Λακωνίας (ΟΙΚΟΣΥΛ) από το 1989 που ιδρύθηκε φρόντισε, ευκαίρως - ακαίρως, να αναδείξει τα προβλήματα του ποτάμιου οικοσυστήματος του Ευρώτα, επισημαίνοντας τις μεγάλες ευθύνες των καθ’ ύλην αρμοδίων κι όχι μόνο.

Δεν περιορίστηκε μόνο στην καταγραφή και καταγγελία των προβλημάτων, αλλά κατέθετε κάθε φορά και συγκεκριμένες προτάσεις με αποκορύφωμα την κατάθεση συνολικής πρότασης για τον Ευρώτα που γνώρισε μεγάλη δημοσιότητα και εισέπραξε πολλούς επαίνους.

Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές από τις παρεμβάσεις των τελευταίων ετών:

  • Συνέντευξη του Προέδρου Κυριάκου Μιχαλακάκου στον τηλεοπτικό σταθμό IONIAN για τα προβλήματα του Ευρώτα (2018).
  • Ανακοίνωση για τους κινδύνους που αντιμετώπιζε η ιχθυοπανίδα του Ευρώτα (Απρίλιος 2019).
  • Ανακοίνωση σχετικά με τη σχεδιαζόμενη ανάπλαση του αστικού τμήματος του Ευρώτα (Νοέμβριος 2021).
  • Καταγγελία για την ευθυγράμμιση της κοίτης του Ευρώτα και την καταστροφή των παρόχθιων περιοχών. (Απρίλιος 2022).
  • Σε ανακοίνωσή για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος αναφέραμε μεταξύ άλλων: «Ο Ευρώτας παραμένει απροστάτευτος, χωρίς οριοθέτηση της κοίτης και των παρόχθιων περιοχών του, παρά τις προσπάθειές μας, αφού όλοι οι φορείς, ξεκινώντας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος μέχρι την Περιφέρεια Πελοποννήσου, δηλώνουν αναρμόδιοι»!!!

Ο ΟΙΚΟΣΥΛ σημειώνει: «Κι έρχεται η πρόσφατη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των ερευνών του ΕΛΚΕΘΑ, από τον Δρ. Ιχθυολόγο Λεωνίδα Βαρδάκα, για να διαπιστώσουμε έντρομοι ότι:

  • Η ενδημική ιχθυοπανίδα του Ευρώτα εξαφανίζεται με ταχύτατους ρυθμούς και υπάρχουν ήδη ποτάμια τμήματα χωρίς ίχνος ζωής.
  • Το ποτάμιο τμήμα Σκούρας-Βρονταμά έχει μετατραπεί «σε ένα μαύρο, θολό υγρό τάφο με έντονη οσμή αποσύνθεσης».
  • Η ανθρωπογενής ρύπανση στις όχθες και την κοίτη «ζει και βασιλεύει».
  • Δεν έχει γίνει κανένα έργο για την επιβράδυνση του νερού, ώστε να εμπλουτιστεί ο υδροφόρος ορίζοντας του ποταμού.
  • Οι εκβολές και κατ’ επέκταση ο Λακωνικός Κόλπος έχουν δεχτεί, όπως κάθε χρόνο και παρά την κείμενη νομοθεσία, τις επιπτώσεις από τον ανεξέλεγκτο κατσίγαρο των ελαιοτριβείων.

Ενώνουμε τη φωνή μας με αυτήν του κ. Βαρδάκα και του ΕΛΚΕΘΑ και απευθύνουμε έκκληση στους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και στις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες: Κάνετε κάτι, κάνετε αυτό που πρέπει έστω κι αυτήν την ύστατη στιγμή. Σώστε τον Ευρώτα προτού να είναι αμετάκλητα αργά».

(*) Επιστημονικός συνεργάτης του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων & Εσωτερικών Υδάτων Τομέας Εσωτερικών Υδάτων

Ακολουθήστε το notospress.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις